Voorlopig verblijf is de voorlopige titel van mijn vertaling van de roman Das Provisorium van Wolfgang Hilbig. Het vertaalwerk is af, de laatste redactie vordert, met andere woorden: het boek is bijna klaar en wacht alleen nog op een uitgever...

Wat is Das Provisorium en wie is Wolfgang Hilbig? Wolfgang Hilbig is in 1941 in het plaatstje Meuselwitz in Thüringen geboren. In Meuselwitz ging hij naar de lagere school, in Meuselwitz leerde hij een vak – bankwerker – en in Meuselwitz werkte hij, in eerste instantie inderdaad als bankwerker, maar later ook als arbeider in de bruinkoolmijnen en als stoker in de fabriek aldaar. Dat routinematige werk gaf hem de mogelijkheid om te schrijven, want schrijven, dat deed hij al vanaf dat hij kind was. Eerst gedichten, later verhalen, nog weer later romans.

Zijn werk werd zowel in de DDR als in West-Duitsland gewaardeerd. Hij stond bekend als een 'schrijvers schrijver'. In 1985 kreeg hij een visum voor West-Duitsland en vertrok hij naar Hanau. Later verhuisde hij naar Neurenberg. Hij mocht een jaar lang deel uitmaken van het lezingencircuit van West-Duitsland, zodat ze daar ook konden zien dat er in de DDR best wel acceptabele literatuur werd geproduceerd. Dat was althans het idee van de DDR-functionarissen. Maar Hilbig liet het visum verlopen en keerde pas definitief terug naar het oosten toen de DDR al niet meer bestond. De laatste jaren van zijn leven woonde hij in Berlijn. Hij stierf op 2 juni 2007 en ligt begraven op het Dorotheeënkerkhof in Berlijn.

Das Provisorium is het nauwelijks verhulde autobiografische verslag van Hilbigs verblijf in West-Duitsland. Ook de hoofdpersoon, abstract aangeduid met C., is een schrijver uit de DDR die voor een jaar naar West-Duitsland mag. Ook hij verhuist naar Hanau en later naar Neurenberg. Ook hij is in Thüringen opgegroeid, in het plaatsje M. waar de fabriek staat waar hij als stoker heeft gewerkt en waar zijn moeder nog steeds woont. Ook hij laat, als Hilbig, een vriendin achter, in Leipzig, en ook hij vindt in Neurenberg een nieuwe liefde in de persoon van Hedda. In het echte leven gaat het om de schrijfster Natascha Wodin.

Das Provisorium is een weerbarstige roman. De hoofdpersoon C. heeft het gevoel dat hij nergens bijhoort. Is hij in Neurenberg, dan ergert hij zich aan de vercommercialiseerde westerse maatschappij, met haar shopping-malls, sexshops en oppervlakkigheid. Hij wil niets liever dan zo snel mogelijk in de trein naar Leipzig. Maar op de een of andere manier regent het altijd in Leipzig en is het er vies en stinkt het. Bovendien wil hij niet het risico lopen om zijn oude vriendin Mona tegen het lijf te lopen die hij plompverloren in Leipzig heeft achtergelaten. Ook een bezoek aan zijn moeder in het plaatsje M. stemt hem niet vrolijker. Dus neemt hij meestal weer de eerste de beste trein terug naar Neurenberg. Nou ja, de eerste de beste trein? Eerst nog een paar flesjes Unterberg inslaan, plus een paar treetjes bier voor onderweg. Want gedronken wordt er, in deze roman.

Als C. in West-Duitsland is, wil hij naar het oosten, is hij in de DDR, wil hij terug naar het westen. Hij is nergens thuis, heeft overal slechts een voorlopig verblijf. Een tobber kortom, die het halve boek naar zijn eigen navel staart, wat hem uiteindelijk ook de relatie met zijn grote liefde Hedda kost, aangezien zij niet kan aanzien hoe C. zichzelf kapot drinkt en -tobt.

Geen opwekkende literatuur kortom, wel belangwekkend. Want zoals Hilbig schrijft over de vercommercialiseerde westerse maatschappij, zoals hij schrijft over de vervuilde industrie en het apathische leven in de DDR, zoals hij geuren en kleuren, mooi en lelijk, schitterend en vies, glanzend en stinkend, mengt in soms haast hallucinerende passages, dat is onovertroffen. En ja, C.is een tobber, C. is een navelstaarder. Maar op het eind van het boek denk je: laat ik ook eens naar mezelf kijken. Waar hoor ik eigenlijk thuis?

Lees hier een voorproefje van Voorlopig verblijf.